Wyrok Sądu Unii Europejskiej z 11 lutego 2026 r. w sprawie T‑689/24 dotyczył wykładni przepisów dyrektywy 2006/112/WE w zakresie momentu powstania i prawa do odliczenia podatku naliczonego.
Sprawa trafiła do Sądu UE w wyniku pytania prejudycjalnego Naczelnego Sądu Administracyjnego, który badał zgodność art. 86 ust. 10b pkt 1 ustawy o VAT z unijnymi regulacjami dotyczącymi podatku od wartości dodanej. Zgodnie z tym polskim przepisem prawo do odliczenia powstaje nie wcześniej niż z dniem otrzymania faktury. Analizowano, czy wymóg posiadania faktury w tym samym okresie, w którym spełnione zostały materialne przesłanki odliczenia, pozostaje zgodny z zasadami systemu VAT wynikającymi z prawa unijnego.
Sprawa została zainicjowana przez I. S.A., która jako podatnik VAT rozlicza dostawy gazu i energii elektrycznej nabywane i odsprzedawane w ramach izby rozliczeniowo‑rozrachunkowej. Spółka wystąpiła o interpretację podatkową, wskazując, że choć transakcje podlegające opodatkowaniu miały miejsce w jednym okresie rozliczeniowym, faktury je dokumentujące otrzymywała w kolejnym – jednak zawsze przed złożeniem deklaracji VAT. Organ interpretacyjny uznał, że formalny wymóg posiadania faktury determinuje moment, od którego podatnik może skorzystać z prawa do odliczenia. W jego ocenie obowiązek ten nie narusza zasady neutralności, ponieważ prawo do odliczenia nie jest odbierane, lecz jedynie przesuwane w czasie. Pogląd ten potwierdził Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie.
Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną, powziął jednak wątpliwości, czy przypisywanie wymogowi formalnemu (posiadaniu faktury) decydującego znaczenia dla chwili powstania prawa do odliczenia jest zgodne z art. 167, art. 168 lit. a) oraz art. 178 lit. a) dyrektywy 2006/112/WE. Zapytał więc Sąd UE, czy przepisy te pozwalają uzależniać możliwość zrealizowania odliczenia w danym okresie od posiadania faktury już w tym samym okresie, nawet jeśli podatnik otrzymał ją przed złożeniem deklaracji. NSA podkreślił, że takie rozwiązanie prowadzi do nieuzasadnionego odsunięcia odliczenia w czasie, mimo że transakcja została wykonana, a VAT po stronie sprzedawcy stał się wymagalny.
Sąd UE wskazał, że podstawowe zasady systemu VAT opierają się na rozróżnieniu między przesłankami materialnymi a formalnymi. Przesłanki materialne odnoszą się do samej podstawy i zakresu prawa do odliczenia – obejmują m.in. nabycie towarów i usług przez podatnika działającego w takim charakterze oraz wykorzystanie ich do transakcji opodatkowanych. Przesłanki formalne dotyczą natomiast sposobu wykonywania tego prawa i obejmują m.in. obowiązek posiadania faktury, która zgodnie z art. 178 lit. a) dyrektywy jest dokumentem niezbędnym do skorzystania z odliczenia. Sąd podkreślił, że zgodnie z art. 167 dyrektywy prawo do odliczenia powstaje w momencie, gdy VAT staje się wymagalny, czyli co do zasady z chwilą dokonania dostawy towaru lub wykonania usługi.
W uzasadnieniu Sąd UE odwołał się do utrwalonego orzecznictwa, zgodnie z którym naruszenie wymogów formalnych możliwych do uzupełnienia nie może prowadzić do odmowy prawa do odliczenia, jeśli zostały spełnione przesłanki materialne. W szczególności przywołano orzeczenia dotyczące korekt faktur oraz spraw, w których wskazywano, że prawo do odliczenia powinno być wykonywane w tym samym okresie, w którym powstaje. Sąd stwierdził, że polskie przepisy, uzależniające powstanie prawa do odliczenia od posiadania faktury, wprowadzają dodatkową przesłankę niewynikającą z dyrektywy, a w konsekwencji przesuwają możliwość realizacji prawa do późniejszego okresu, co prowadzi do tymczasowego obciążenia podatnika ciężarem VAT.
Sąd zwrócił także uwagę na argumenty rządu polskiego dotyczące potrzeby zapewnienia pewności kontroli rozliczeń VAT poprzez wymóg posiadania faktury w okresie powstania prawa. Uznał jednak, że środki stosowane przez państwa członkowskie na podstawie art. 273 dyrektywy nie mogą wykraczać poza to, co niezbędne, i nie powinny powszechnie utrudniać wykonywania prawa do odliczenia. W badanej sprawie podatnik posiadał faktury w chwili składania deklaracji, co umożliwiało organom dokonanie kontroli, a zatem nie istniało ryzyko nadużyć.
W sentencji wyroku Sąd UE jednoznacznie stwierdził, że art. 167, art. 168 lit. a) i art. 178 lit. a) dyrektywy 2006/112/WE oraz zasady neutralności i proporcjonalności stoją na przeszkodzie przepisom krajowym, które uniemożliwiają podatnikowi skorzystanie z prawa do odliczenia w deklaracji za okres, w którym spełnione zostały przesłanki materialne, wyłącznie z powodu braku faktury w tym okresie, mimo że podatnik otrzymał ją przed złożeniem deklaracji. Tym samym uznano, że art. 86 ust. 10b pkt 1 ustawy o VAT wykracza poza ramy dopuszczalne w prawie unijnym.
Wyrok podkreśla nadrzędne znaczenie zasady neutralności podatku, zgodnie z którą podatnik nie powinien być obciążany ciężarem VAT w okresie wcześniejszym, niż przewiduje to system unijny, jeżeli spełnił wszystkie wymogi materialne i posiada wymagane dokumenty w momencie rozliczenia.